1. Bản chất của quan hệ lao động phải tham gia BHXH theo quy định mới nhất
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là tăng cường kiểm soát tình trạng doanh nghiệp sử dụng tên gọi khác của hợp đồng để né tránh nghĩa vụ tham gia BHXH. Theo điểm a khoản 1 Điều 2 Luật BHXH 2024, người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên hoặc theo thỏa thuận có tên gọi khác nhưng thể hiện đầy đủ bản chất của quan hệ lao động vẫn thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Để xác định có phải quan hệ lao động hay không, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào các yếu tố sau:
- Có công việc được thực hiện và được trả công hoặc tiền lương thường xuyên.
- Có sự quản lý, điều hành hoặc giám sát của bên sử dụng lao động.
- Người làm việc có sự phụ thuộc trong quá trình thực hiện công việc.
Vì vậy, dù hợp đồng được đặt tên là hợp đồng cộng tác viên, hợp đồng khoán việc, hợp đồng dịch vụ hay bất kỳ tên gọi nào khác, nếu đáp ứng các dấu hiệu nêu trên thì vẫn được xác định là hợp đồng lao động và phải tham gia BHXH bắt buộc theo quy định của pháp luật.
2. 6 loại hợp đồng lao động không phải đóng BHXH tại Việt Nam
2.1. Hợp đồng lao động có thời hạn dưới 01 tháng
Theo Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động chỉ thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên. Vì vậy, hợp đồng lao động dưới 01 tháng hiện không phải đóng BHXH bắt buộc.
Loại hợp đồng này có thể được giao kết bằng lời nói hoặc bằng văn bản theo quy định của Bộ luật Lao động 2019. Tuy nhiên, người sử dụng lao động vẫn phải thanh toán cùng kỳ lương một khoản tiền tương ứng với mức đóng BHXH, BHYT và BHTN thuộc trách nhiệm của mình.
Lưu ý: Doanh nghiệp không nên chia nhỏ hợp đồng dài hạn thành nhiều hợp đồng dưới 01 tháng nhằm tránh nghĩa vụ đóng BHXH. Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định đây là quan hệ lao động liên tục, doanh nghiệp có thể bị truy thu và xử lý theo quy định.
2.2. Hợp đồng thử việc độc lập
Theo khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, người lao động ký hợp đồng thử việc riêng biệt không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Thời gian thử việc phải tuân thủ quy định của Bộ luật Lao động 2019. Sau khi kết thúc thời gian thử việc, nếu người lao động tiếp tục làm việc và hai bên ký hợp đồng lao động chính thức thì nghĩa vụ tham gia BHXH sẽ phát sinh kể từ thời điểm hợp đồng lao động có hiệu lực.
2.3. Hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc và hợp đồng cộng tác viên
Các loại hợp đồng như hợp đồng dịch vụ, hợp đồng khoán việc hoặc hợp đồng cộng tác viên có bản chất là quan hệ dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015 nên không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nếu đáp ứng đúng quy định.
Để được xem là quan hệ dân sự, các hợp đồng này cần đảm bảo:
- Thanh toán dựa trên kết quả hoặc sản phẩm hoàn thành.
- Người thực hiện được chủ động về thời gian và phương thức làm việc.
- Không chịu sự quản lý, điều hành hoặc giám sát như người lao động trong doanh nghiệp.
- Không phải chấm công hoặc tuân thủ nội quy lao động.
Trường hợp doanh nghiệp trả thù lao theo hình thức tiền lương hằng tháng và tồn tại quan hệ quản lý, hợp đồng có thể bị xác định là hợp đồng lao động và phải tham gia BHXH theo quy định.
